Deze winter werd Europa opgeschrikt door de enorme lawines in de wintersportgebieden. Maar hoe kon het gebeuren dat de Nederlandse toerist zo verrast werd door de lawineproblemen in de Alpen? Joop Spijker, voorzitter van de Nederlandse Milieugroep Alpen, stelt dat de Nederlandse vakantieganger geen juist beeld heeft van de gevaren in de bergen. Dit is een gevolg van de zonnige voorlichting die de toeristische sector van de bergen geeft.

Het toerisme naar de bergen is sinds de jaren zestig uitgegroeid tot big business. De toeroperators, de reisbureaus in Nederland en de verkeersbureaus en hotellerie van de Alpenlanden, hebben in de periode voor de winter over hun klanten een lawine van prachtige folders en reisbrochures uitgestort. Deze lawine was niet levensbedreigend, maar heeft bij de Nederlander een sterk eenzijdig beeld opgeroepen dat voor een groot deel voorbijgaat aan de werkelijkheid van de Alpen.

De wintersportbrochures laten altijd een dik pak sneeuw zien. De bergen worden gepresenteerd als het eeuwige Mekka voor de wintersporter: een gigantisch pretpark, met duizend-en-een mogelijkheden voor de skiër, de snowboarder en de langlaufer.
 
Schaduwzijden onderbelicht
Door de eenzijdige informatie hebben veel Nederlandse Alpengangers een zeer incompleet beeld van de bergen gekregen. De schaduwzijde van het verblijven in de bergen is daarin zeer onderbelicht. Specifieke alpiene gevaren, zoals lawines, modderstromen, overstromingen, steen- en ijsslag, gletsjerspleten eisen jaarlijks slachtoffers onder toeristen. De toerist is zich van deze gevaren en van de omstandigheden waaronder ze optreden meestal nauwelijks bewust. En hierdoor is hij hier ook tamelijk weerloos.

De toeristische sector heeft een probleem zodra de bergnatuur afwijkt van het ideaalbeeld voor de wintersport. Zo'n probleem deed zich in de jaren tachtig voor, toen de skipistes in de winter 'groen' bleven door het uitblijven van de sneeuw. De toeristische organisaties hebben hieruit niet de les getrokken om het beeld dat ze scheppen van de Alpen te nuanceren. Daar waar de werkelijkheid van de natuur hen niet gunstig gezind was, hebben ze de werkelijkheid aangepast aan hun geschetste beeld. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig hebben alle belangrijke skioorden in de Alpen een deel van hun pistes voorzien van sneeuwkanonnen. De sneeuwkanonnen veroorzaken door hun enorme water- en energieverbruik en de voorzieningen die hiervoor nodig zijn een grote aantasting van natuur en landschap. Om het witte sprookje in stand te houden wordt natuur in de Alpen opgeofferd voor een irreëel ideaalbeeld.

De toeristische sector heeft altijd een plaatje van rozengeur en maneschijn geschetst van de Alpen. En dit beeld is zeer sterk. Het vervaagt zelfs niet als er een noodsituatie ontstaat. Na hevige sneeuwval in de eerste helft van februari wezen deskundigen op het zorgelijke van de situatie. Toch trok niemand zich hier iets van aan. De hoteliers en pensionhouders stelden de gasten die bezorgd belden gerust. De touroperators vervoerden hun gasten de Alpen in. De ANWB informeerde de met de auto reizende gasten over de gesloten passen en adviseerde een deken en extra boterhammen mee te nemen. 

Het wekt geen verwondering dat de Nederlandse toerist onvoldoende was voorbereid op de noodsituatie die er in de Alpen bestond. Uitgerust met een extra deken en extra boterhammen ging vrijwel iedereen gewoon op reis, toen er in grote delen van het Alpengebied al een extreem lawinegevaar bestond. Er heerste niet het besef dat er sprake was van een rampgebied.

Ook de autoriteiten in de Alpen traden niet tijdig op. Zelfs vakantieverblijven gelegen in de rode en gele zone (lawinegevaarlijke zones) werden niet uit voorzorg ontruimd. Toen de ramp zich in volle omvang voltrok en er al vele slachtoffers gevallen waren, pas toen trad men op. Toeristen hadden zich blootgesteld aan een risico, wat ze helemaal niet wilden lopen. Niemand had hen adequaat gewaarschuwd. Gelukkig kwam vrijwel iedereen gezond weer thuis. Maar wel een illusie armer. Het witte sprookje van de Alpen heeft bij deze vakantiegangers ook een ander gezicht gekregen.

Meer aandacht voor de natuur
De Alpen hebben op een gruwelijke wijze laten zien dat de natuur zich niet vanzelfsprekend aanpast aan het ideaalbeeld van de toerist en de hotelier. De toeristische branche en de vakantieganger leken volkomen verrast door het natuurgeweld. Hierop waren ze onvoldoende voorbereid. Wil de toeristische sector op een duurzame wijze Alpenvakanties blijven organiseren, en wil de wintersporter kunnen (blijven) genieten van het 'witte sprookje', dan zal het toerisme zich moeten aanpassen aan de bergen. Indien er groot lawinegevaar dreigt dan moet vroegtijdig worden besloten om geen toeristen in het gebied toe te laten. Plaatselijke autoriteiten en de toeristische sector moeten hier het voortouw innemen. Bovendien moeten  natuur en landschap meer worden ontzien.

Indien hier bij de verdere ontwikkeling van de wintersport onvoldoende rekening mee wordt gehouden, dan neemt de kans op catastrofes toe. Momenteel neemt de reiswereld initiatieven voor de ontwikkeling van duurzamere Alpenvakanties. Het plan 'Wintersport 2005' van onder andere Travel Unie Nederland, NS-Travel, het Nederlands Alpenplatform en een groot aantal partners in de Alpen is het meest concrete voorbeeld. Dit plan schetst een beeld van wintersport in 2005 waarbij 'deur tot deur' transport met trein en bus van toeristen met ski’s en bagage even vanzelfsprekend is als overnachten in accommodaties die verantwoord omgaan met afval en energie. Dit soort initiatieven kan alleen slagen indien ze voldoende steun krijgen van overheden, toeristisch bedrijfsleven en vakantiegangers. Hierbij moet vanzelfsprekend ook het aspect veilig worden meegenomen. De toekomst van de wintersport hangt af van het succes van dit soort initiatieven.

Het witte sprookje ontmaskerd
Bosbouw in de Alpen
Mountain protection day 18/19 september 1999
Milieubescherming blijft actueel - CIPRA congres
De schoenen van de NMGA volgens Marnix Viëtor
Canyoning, aandacht voor een trendsport
Grote wintersportevenementen, het begon klein in de vrije natuur
Milieukeurmerk in de Alpen

Sneeuwkanonnen
Het Rosenhorn-Project
Zijn we te ver gegaan?
Steun van NKBV en NMGA aan bergherstelprojecten
De conditie van de bossen
Nogmaals: lawines
Nieuwe projecten in de Alpen die de natuur bedreigen