In de jaren tachtig is men begonnen met het uitzetten van jonge baardgieren in de Alpen. Baardgieren komen daar van oorsprong voor, maar fanatieke bejaging had een eind aan hun aanwezigheid gemaakt. Dit artikel gaat over deze schitterende vogel en de herintroductie ervan.

Herintroductie
Het uitsterven (geheel of plaatselijk) van dieren en planten is een overbekend probleem. Verschillende oorzaken zijn hiervoor aan te wijzen: milieuvervuiling, klimatologische veranderingen, bejaging, verkeer, versnippering van leefgebieden.
Er worden vele motieven voor herintroductie aangevoerd: het is werken aan herstel van natuur die verloren is gegaan. Het tij moet worden gekeerd, de verarming moet een halt worden toegeroepen. Soorten laten verdwijnen is vrij eenvoudig; om ze terug te laten komen moet er alles aan gedaan worden. Bovendien hebben opnieuw uitgezette dieren een belangrijke symboolfunctie. Herintroductie past in de belangstelling die er tegenwoordig voor natuurontwikkeling bestaat: actief ingrijpen door de mens.
Herintroductie stuit ook op bezwaren: het is een kunstgreep; de natuur komt en gaat, daar moet de mens zich niet te veel mee bemoeien. Als men geduld heeft en voldoende vrije natuur, komen verdwenen soorten vanzelf wel weer terug. Het uitzetten van diersoorten is water naar de zee dragen. Bij herintroductie gaat het altijd om makkelijk herkenbare dieren, terwijl de soortenverarming ook optreedt bij insecten, planten, reptielen enzovoort: daar helpt een incidentele uitzetting niets aan. Bovendien treurt lang niet iedereen om de verdwijning van bijvoorbeeld de ortolaan.

De baardgier
De uitzetting van de baardgier in het Alpengebied stuitte eveneens op bezwaren. Dat had te maken met het imago van deze vogel: van de baardgier, veelal lammergier genoemd, werd gezegd dat hij het vee aanviel, lammeren en soms zelfs mensenbaby's roofde. Om die reden werd hij fanatiek bejaagd.
De baardgier is echter een aaseter. Gieren zijn juist buitengewoon nuttig: zij ruimen kadavers op. De benaming lammergier berust op fabels, vandaar dat men tegenwoordig de voorkeur geeft aan de naam "baardgier" (Latijnse naam: Gypaetus barbatus).
Het is een vogel die hoog in de bergen leeft, boven de boomgrens. Hij komt van oudsher voor in Zuid-Europa, West-Azië en Afrika. Europa telde voor de herintroductie 80 broedparen. Het is een grote vogel met een vleugelspanwijdte van bijna drie meter. Een  baardgier kan wel 50 jaar worden. Zoals gezegd een aaseter, maar wel een bijzondere: zijn voedsel bestaat voor 80 % uit botten. Geen andere aaseter heeft belangstelling voor botten, dus het vormt een overvloedige voedselbron. De botten worden in z'n geheel doorgeslikt: de baardgier beschikt over een krachtige spijsvertering! Te grote botten laat hij eerst vanuit de hoogte op de rotsen kapot vallen.
Baardgieren zijn fantastische vliegers, maar ze komen slechts moeizaam van de grond. Liever gaan ze eerst een stukje te voet omhoog naar een rots, om zich daarvandaan in de lucht te laten "vallen". De volwassen baardgieren leven in paren. Ze broeden in de winter; de eieren komen uit in februari, de jongen worden geboren als de sneeuw smelt. Dat lijkt eigenaardig maar is het niet. De kadavers van dieren die de winter niet hebben overleefd (voedselgebrek, lawines) komen tevoorschijn en vormen een geweldige voorraad voor de jonge vogels. Een baardgier legt twee eieren. Het jong dat als eerste uit het ei komt verdringt het tweede, dat al gauw sterft door voedselgebrek. Het leggen van twee eieren is slechts een kwestie van reserve. Beide ouders bebroeden de eieren en voeden de jongen op.
Het jong kan na een dag of 120 vliegen. Jonge baardgieren leiden een aantal jaren een zwervend bestaan; na een jaar of 6, de baardgieren zijn dan geslachtsrijp, vormen ze paren. Een paar kiest een eigen jachtgebied uit, en bouwt hoog boven in de rotsen een horst.

Herintroductie van de baardgier
Door zijn slechte naam was de baardgier in de Alpen uitgeroeid. De populatie was al kwetsbaar, omdat de wildstand enorm achteruit was gegaan: de steenbok bijvoorbeeld kwam vorige eeuw in de Zwitserse Alpen niet meer voor (begin deze eeuw zijn ze daar opnieuw uitgezet). Voor het neerschieten van baardgieren ontving men forse beloningen. Het laatste in de Alpen levende exemplaar werd in 1913 in Aosta (Italië) gedood. Er bleven echter broedparen in de Pyreneeën, op Corsica en op Kreta. 
Toen begin jaren zeventig jonge baardgieren werden geboren in gevangenschap, wat nog nooit eerder was gelukt, begon men al gauw aan uitzetting in het wild te denken. Op initiatief van het Wereldnatuurfonds en een zoölogisch genootschap uit Frankfurt startte men een uitgebreid onderzoek naar de mogelijkheid van herintroductie in de Alpen.
In gevangenschap geboren dieren kun je niet zo maar vrijlaten. Vragen die aan de orde komen: hoe oud moet zo'n dier dan zijn? Niet te oud om te zeer aan mens en kooi gewend te zijn geraakt, en niet te jong om zich zelfstandig te kunnen handhaven in de natuur. Hoe zal de bevolking reageren op terugkeer van deze eens zo gehate vogel? Wat zijn geschikte plekken om ze uit te zetten? Welk seizoen komt daarvoor in aanmerking? En: over hoeveel dieren praten we, als we het uiteindelijke doel, het stichten van een levensvatbare nieuwe populatie baardgieren, willen bereiken? 
Het onderzoek leidde tot de ontwikkeling van een herintroductieproject. Dit project kent vier fasen: 
1. Het ontwikkelen van een broedprogramma. Verschillende dierentuinen zijn hierbij ingeschakeld. Men bestudeert ook de eet- en leefgewoonten van de baardgieren-in-gevangenschap.
2. Potentiële leefgebieden zijn uitgezocht en bestudeerd. Vereisten hierbij waren: voldoende ruimte, rust en voedsel. Het lag voor de hand hierbij te kijken naar natuurparken. Men moest bovendien de mogelijkheid hebben om de dieren blijvend te observeren. Verder moest het uiteraard gaan om gebieden waar de baardgier oorspronkelijk voorkwam.
3. Vrijwilligers zijn aangetrokken en de bevolking van de uitgezochte gebieden is uitvoerig geïnformeerd. Er zijn tentoonstellingen ingericht en er is een publiciteitscampagne gestart.
4. Gedurende een aantal jaren zullen de uitgezette dieren worden gevolgd. Het gehele project wordt zorgvuldig gedocumenteerd en wetenschappelijk begeleid.

In 1986 werd het eerste, zorgvuldig uitgekozen paar vrijgelaten nabij Rauris in Oostenrijk. Het jaar daarop liet men baardgieren vrij in de Haute Savoie in Frankrijk, weer later volgden Zwitserland (Engadin) en de parken Mercantour/Alpi Marittime op de grens van Frankrijk en Italië. De vier uitgekozen gebieden bestrijken het gehele Alpengebied. Bovendien is de mogelijkheid geschapen tot contact van de nieuwe dieren met nog bestaande baardgierpopulaties in Zuid-Europa.

De vogels worden steeds paarsgewijs vrijgelaten. Ze zijn dan tussen de 85 en 100 dagen oud, en kunnen nog niet vliegen. Ze kunnen wel zelf eten. Op de rug van een medewerker van het project worden ze naar een kunsthorst in het hooggebergte gebracht. Daar worden ze neergepoot; de mens trekt zich vervolgens op een onzichtbare plaats terug. De vogels worden nog een tijd "op afstand" gevoerd en ze worden dag en nacht geobserveerd.
Als ze ongeveer 120 dagen oud zijn, kunnen ze vliegen.Vanaf dat moment moeten ze hun voedsel zelf zoeken. Ze blijven nog een tijd in de buurt van de horst waar ze zijn uitgezet, maar op een gegeven moment gaan ze zwerven. Precies zoals bij hun "natuurlijke" soortgenoten het geval is zullen ze de horst sporadisch blijven bezoeken.

Inmiddels zijn 68 vogels uitgezet, en met succes. Vorig jaar werd zelfs het eerste geslaagde broedgeval gemeld. Twee gieren zijn door onbekenden doodgeschoten, een aantal gieren wordt vermist; er zijn ook enkele vogels tegen hoogspanningskabels gevlogen. De overige gieren trekken het gehele Alpengebied door.
Het uitzetten van jonge dieren is een traditie geworden, die ieder jaar weer veel aandacht trekt. Het enthousiasme over het project is groot; niet in de laatste plaats omdat iedereen die baardgieren signaleert en daar melding van maakt, een rol speelt bij het onderzoek. Om de vogels van elkaar te onderscheiden, heeft men bij elk van hen met behulp van waterstofperoxide enkele staart- of vleugelveren gebleekt. De verschillende patronen zijn vanaf grote afstand herkenbaar. Duizenden voorbedrukte briefkaarten zijn verspreid, waarop mensen hun waarnemingen kunnen melden. Al deze kaarten komen terecht bij een centrale databank. Aan de hand van de gemelde patronen kan worden vastgesteld waar de gieren zich bevinden. Omdat de veren na een jaar of drie gewisseld worden, zijn de gieren vanaf dat moment alleen nog maar aan de hand van pootringen te onderscheiden.
Het project heeft noodgedwongen een lange adem: omdat de baardgieren pas laat geslachtsrijp zijn en er steeds maar een jong wordt uitgebroed, zal het lang duren voordat er een zelfstandige, in de natuur geboren populatie ontstaat. De vooruitzichten zijn echter gunstig. Ook dit jaar, begin juni, zullen er weer jonge baardgieren worden uitgezet.

Vrachtverkeer door Zwitserland
Trendsport in de Alpen
NMGA Symposium 1999 - "Ook positieve ontwikkelingen op het gebied van natuur en milieu in de Alpen"
De NMGA internationaal - Joop Spijker vertelt…
Herintroductie baardgier
Seminar "Klimmers, bergen en het milieu: toegangsregeling voor de bescherming van het milieu"
Schweizerische Nationalpark wordt groter