ALPIJN 2000

Toestand van de bossen in Tirol

De regering van Tirol heeft onlangs een onderzoek gepubliceerd over de toestand van het bos, de 
luchtverontreiniging en maatregelen op het gebied van bosbouw om de bossen te verbeteren. Het 
rapport heeft betrekking op het jaar 1999 en is volledig in te zien op het Internet.
Van het rapport beschrijven we hier de belangrijkste punten.

Catastrofe
Het jaar 1999 wordt gezien als een catastrofe jaar. Er waren enorme lawines in het alpine gebied boven 
de boomgrens, morenen erosie. De onberekenbaarheid van de natuur werd weer eens duidelijk. Het 
gevolg hiervan was dat de veelvuldige werking van het bos in de bergdalen weer in de belangstelling 
kwam. Met name de beschermende functie van het bos kwam hierbij naar voren.

Stand van zaken 1999
In 1999 is een inventarisatie gemaakt van de bostoestand door de kruinen van de bomen te 
onderzoeken. Hieruit bleek dat ten opzichte van 1997 een duidelijke verslechtering van de 
naalddichtheid was te constateren. Dit is de slechtste toestand sinds de start van de onderzoeken in 
1984. Het aantal volkomen gezonde bomen is hiermee gezakt naar 53%. Het aantal zwaar beschadigde 
en afgestorven bomen is minder dan ten opzichte van vorige onderzoeken. Dit wordt verklaard door het 
vellen van deze bomen.

Aan de hand van het onderzoek naar de boomtoppen zijn de volgende punten vast te stellen:
  de schade aan de bomen in zowel een productiebos als in een bos met een beschermde functie is 
toegenomen,
  de schade aan kruinen is het ergste bij beukenbomen,
  de conditie van het boomtoppen in het noordelijke deel van de Alpen is slechter dan in het 
zuidelijke deel.

Oorzaken verslechtering bos
Er zijn diverse oorzaken aan te wijzen voor de teruggang van de kwaliteit van de bossen in Tirol. De 
hoofdoorzaken voor de verslechtering van het bos zijn:
  extreme weersomstandigheden,
  aantastingen door kevers, schimmels e.d.,
  de teruggang in de bodemkwaliteit,
  de toename van schadelijke stoffen in de atmosfeer,
  de hoge leeftijd van de bossen.

Door de enorme sneeuwval in januari en februari 1999 ontstonden boven de boomgrens enorme 
lawines die het onderliggende bos over vele hectaren vernietigd hebben. De orkaan ‘Lothar’ die eind 
december 1999 in Frankrijk, Zwitserland en Zuid-Duitsland grote schade heeft toegebracht, is aan Tirol 
voorbij gegaan.

Schadelijke stoffen
De zwaveldioxide (SO2) concentratie in de lucht neem net als in voorgaande jaren af. De 
stikstofbelasting neemt echter toe. De stikstofoxide (NO) concentratie blijft licht stijgen, de 
stikstofdioxide (NO2) concentratie neemt zelfs sterk toe. De normen voor ozon (O3) worden veelvuldig 
overschreden. Ten opzichte van 1998 is een lichte verbetering te constateren wat komt door het 
vochtige weer en minder zon. Bij ozon worden de maximaal toegestane concentraties, met betrekking 
tot de bescherming van planten, in het dal 160-220 dagen per jaar overschreden. In het hooggebergte is 
dit bijna het hele jaar.

Bosbouw
In 1999 is in Tirol 1,1 miljoen m2 hout geoogst, dit is inclusief het hout dat wordt geoogst dan 
natuurschade. Ten opzichte van de voorgaande 25 jaar is er een sterkte toename van herbebossing waar 
te nemen (circa 25% meer herbebossing). Dit is een positieve ontwikkeling maar in de Tirolse bossen is 
meer potentieel.

Door het bosbeheer van de provincies in Oostenrijk wordt bijna totale hoeveelheid bos gekapt dat uit 
duurzaamheidsoogpunt is toegestaan. In de door de boeren beheert bos wordt slechts 50-70% van-wat-
kan gekapt. De Oostenrijkse staatsbosbeheer probeert de boeren te stimuleren om meer hout op de 
markt te brengen, zeker bij een goede houtprijs. De houtbewerkingsindustrie in Tirol koopt ongeveer 
de helft van het hout in uit andere provincies of andere landen.

Management van het bos
Van de bossen met als functie het beschermen van het lager gelegen gebied tegen lawines (dus niet 
primair voor de houtproductie) is 35% ouder dan 140 jaar. Op zich hoeft dit geen probleem te zijn, 
omdat de bereikbare leeftijd van de bomen veel hoger is. Doordat de vitaliteit van de oudere bomen 
achteruitgaat en er een gebrek is aan jong gewas zijn er echter wel maatregelen nodig.

Het verjongen van het bos is, voor het instandhouden van de functie van het bos, namelijk bescherming 
van mens en natuur, van groot belang om zekerheid te hebben vermijdbare natuurgevaren tegen te 
kunnen gaan.

In 1999 is 88 miljoen Schilling (circa 15 miljoen gulden) ingezet om het bos, met als functie het 
beschermen van mens en natuur tegen lawines, te verbeteren. Hiervan kwam ruim 25% uit eigen 
middelen van de bosbezitters, het overige deel kwam van de EU, de Oostenrijkse centrale overheid en 
de provincie. De kosten kunnen niet gedekt worden uit de opbrengsten van het bos daar dit veel 
handmatig werk is wat duur is. Daarnaast zijn wegens slechte houtkwaliteit geringe prijzen te vragen.

Natuurbescherming
De tegenstelling tussen natuurbescherming en bosbouw is de laatste jaren minder geworden. Het 
onderwerp is zakelijker geworden en er is nu sprake van wederzijds begrip. Dit blijkt onder ander uit 
een natuurbeschermingsactiviteit waarin Staatsbosbeheer 20.000 inlandse doch zeldzame bomen en 
struiken heeft geplaatst. De kosten hiervoor zijn betaald door een speciaal natuurbeschermingsfonds. 
Daarnaast worden ook in andere projecten door verschillende organisaties nauw samengewerkt om tot 
een beter ontwikkelde natuur te komen.

Meer informatie is te vinden op: www.tirol.gv.at/wald/waldzustandsbericht.html