Nationaalpark(en) in Zwitserland

De Zwitserse milieuorganisatie Pro Natura is op twee fronten bezig met betrekking tot nationaalparken in Zwitserland. Enerzijds probeert ze het huidige, en enige, nationaalpark in het kanton Graubünden, uit te breiden. Anderzijds worden er acties ondernomen om tot een tweede nationaalpark in Zwitserland te komen.

Uitbreiding huidig nationaalpark
Het Zwitserse nationaalpark is in 1914 opgericht en is sinds de oprichting enkele malen uitgebreid. De laatste uitbreiding dateert echter uit begin jaren zeventig. Met circa 170 km2 is het park een van de kleinste in de Alpen. Ook voor de dieren in het park is het gebied aan de kleine kant om goed te overleven. Daarnaast komen verschillende typische Alpengebieden, zoals geröllvelden, niet in het park voor en liggen enkele zeer waardevolle meren en moerassen net buiten de huidige parkgrenzen. Dit alles was aanleiding om na te denken over uitbreiding van het nationaalpark.

Zones
In de nieuwe situatie wordt het park opgedeeld in twee zones, te weten de kernzone en de omgevingszone. In de kernzone is inmenging van de mens op de ontwikkeling van flora en fauna niet toegestaan. De bezoekers van het park hebben alleen toegang tot de gemarkeerde wegen het park in. De kernzone zal bestaan uit het huidige nationale park uitgebreid met circa 30 km2, dit is een uitbreiding van circa 20%. In de omgevingszone daarentegen is enig menselijk handelen wel toegestaan. Land- en bosbouw is toegestaan zolang dit in harmonie plaatsvindt met de natuur. Met betrekking tot de landbouw is dit geen probleem omdat al een groot deel van de landbouw in het Engadin al op biologische wijze plaatsvindt. Ook is ‘zachte toerisme’ in de omgevingszone toegestaan, evenals vrije toegang. Het gebied dat tot de omgevingszone behoort zal circa 300 km2 gaan beslaan.

Proefgemeente Lavin
In mei 1999 heeft de gemeente Lavin in Graubünden zich uitgesproken voor uitbreiding van het huidige nationaalpark. De gemeente Lavin loopt in de regio voorop als het gaat om het huidige nationaalpark uit te breiden. Binnen de gemeente Lavin liggen enkele natuurgebieden die zeer waardevol zijn en die, bij doorgang van het project, tot de uitgebreide kernzone gaan horen. De omgevingszone heeft betrekking op 21 gemeenten. Naast de gemeente Lavin is er een commissie in het leven geroepen, bestaande uit politici, landgebruikers, parkbeheerders en onderzoekers., die de weg naar uitbreiding van het nationaalpark in goede banen moeten leiden. Door dit grote aantal belanghebbenden zal het nog enige tijd duren voordat de uitbreiding van het nationaalpark gerealiseerd is.

Tweede nationaalpark in Zwitserland?
Toen het huidige nationaalpark in 1914 werd opgericht was het het eerste nationaalpark in de Alpen. Sindsdien zijn er in de andere Alpenlanden diverse nationaalpark ontstaan. Zwitserland is in deze ontwikkeling achter gebleven en is het bij één nationaalpark gebleven. Wel zijn er enkele kleine natuurreservaten, maar de natuurbescherming daar is minder dan in een nationaalpark.

Pro Natura, de organisatie die ook aan het begin stond van de het huidige Zwitserse nationaalpark, is bezig met de voorbereidingen om tot een tweede nationaalpark te komen. Dit houdt niet in dat al vast staat dat er een tweede nationaalpark komt maar de kansen lijken goed.

Om een gebied uit te roepen tot een nationaalpark moet aan specifieke voorwaarden voldaan worden. Deze richtlijnen zijn vastgelegd door de IUCN (World Conservation Union). Voor Zwitserland betekent dit dat het oppervlak van een nieuw nationaalpark minstens 100 km2 groot dient te zijn (met uitzondering van de Jura, hier mag een nationaalpark namelijk 50 km2 bedragen). Een deel van het nationaalpark dient onder de boomgrens te liggen zodat voorkomen wordt dat rots- en sneeuwvelden tot nationaalpark worden verheven.

Genoeg keus
In Zwitserland zijn meer dan 40 gemeenten die over genoeg natuurgebied beschikken om er een nationaalpark van te maken of waar een bestaand natuurreservaat omgezet kan worden in een nationaalpark.

Het ontwikkelen van een nieuw nationaalpark kost veel geld. Het geld moet door middel van schenkingen en sponsoring bijeen gebracht worden. In de eerste fase wordt door onderzoekers de mogelijkheden tot realisatie en de voor- en nadelen van een nationaalpark voor de betrokken regio’s en de kosten geďnventariseerd. In de tweede fase, in 2001, wordt het idee van het nationaalpark voorgelegd aan geselecteerde gemeenten. Bij deze gemeenten wordt dan gepeild of er voldoende draagkracht voor is en worden proefprojecten meer vormgegeven. Aansluitend wordt een regio uitgekozen waar het nieuwe nationaalpark gevestigd zal worden. Het is plan van de lange adem, de voltooiing van het tweede nationaalpark in Zwitserland is gepland voor 2009. Pro Natura biedt haar kennis aan om tot een tweede nationaalpark te komen maar zal geen leidende rol hebben in de keuze van de locatie van het tweede nationaalpark.

Hopelijk leidt het idee dat op dit moment nog in haar kinderschoenen staat tot een tweede nationaalpark. Wij houden u op de hoogte.

Zie voor een txt-versie van dit artikel hier.

Milieuzorg binnen toerisme en recreatie.

De huidige milieu omstandigheden staan blind gebruik van de natuur voor economische doeleinden niet meer toe. Waar vroeger allerlei milieu beschermingsorganisaties acties ondernamen voor het milieu wordt dit nu ook door de bedrijven zelf gedaan. Veel organisaties zien steeds meer in dat het milieu een belangrijke plaats binnen de bedrijfsvoering moet innemen wil de bedrijfsvoering duurzaam zijn. Deze trend is ook zichtbaar binnen toerisme en recreatie. Het milieu vriendelijk(-er) maken van een organisatie noemt men milieuzorg.

Een in Nederland toegepast instrument voor milieuzorg binnen toerisme en recreatie is het Productgerichte Milieuzorg (PMZ) management systeem. Dit is een systematisch opgezet beheersysteem waarmee alle inspanningen en activiteiten binnen een bedrijf zodanig worden gestructureerd dat de milieubelasting van producten (en diensten) in de keten continue kan worden beheerst, beperkt en waar mogelijk worden voorkomen. Op dit moment worden in Nederland voor onder andere de Algemene Nederlandse Vereniging van VVV’s (ANVV), het Algemeen Nederlands Verbond van Reisondernemingen (ANVR) en de Vereniging van Buitensport-ondernemingen Nederland (VeBON) PMZ systemen ontwikkeld.

Een PMZ systeem is een systeem dat volgens dat werkt volgens de "Demming-cyclus" werkt, deze cyclus bestaat uit de acties: plannen, doen, controleren en evalueren. De ontwikkeling van een PMZ systeem bestaat uit 8 stappen welke aan de "Demming-cyclus" gekoppeld kunnen worden.
De acht stappen gekoppeld aan de cyclus zijn:

Plannen:
· Startbeslissing over ontwikkeling PMZ
· Kiezen van product welke milieuvriendelijker moet worden
· Managementbeslissing over keuze product

Doen:
· Met de ketenpartners verbeterprojecten voor het product vaststellen
· Met de ketenpartners een verbeterproject kiezen

Controleren:
· Uitvoeren en monitoren verbeterproject

Evalueren:
· Het verbeterproject evalueren
· Managementbeslissing of PMZ van belang is voor de onderneming.

Na de invoering van een PMZ systeem zal de cyclus telkens opnieuw doorlopen moeten worden. De nadruk zal dan komen te liggen op waarborgen van de behaalde resultaten en op het vaststellen en halen van nieuwe doelstellingen. De implementatie van een PMZ kost circa één jaar.

Voordelen

De invoering van een PMZ kan voor een organisatie diverse voordelen hebben. De voordelen kunnen uitgesplitst worden naar onder andere economische-, concurrentie-, milieuvoordelen. Bij economische voordelen kan gedacht worden aan besparing op gebruikte materialen. De invoering van een PMZ kan de markt- en concurrentiepositie verbeteren. Zo kan een groen imago bij de keuze tussen verschillende bedrijven de doorslag geven. Het milieuvoordeel is terug te vinden in het verlagen van de risico’s op het gebied van milieugerichte productaansprakelijkheid. Daarnaast biedt het PMZ meer ruimte voor eigen bedrijfsoplossingen en heeft tevens als voordeel dat snel en adequaat ingespeeld kan worden op milieuregelgeving. De overheid zal meer een "gesprekspartner" worden in plaats van wetgever. Tenslotte zal de invoering van PMZ systemen in de toeristisch, recreatieve sector naar verwachting leiden tot milieu vriendelijk(-er) arrangementen.

Voorbeeld vakantie Alpen

Voor de Alpen kan dit betekenen dat de daar opererende organisaties op een meer gestructureerde doelgerichte manier rekening gaan houden met het Alpenmilieu. Nieuwe en bestaande milieu verbeteringsmethoden kunnen bij ontwikkeling, inkoop en uitvoering worden meegenomen. Als voorbeeld wordt hieronder weergegeven wat dit voor een weekarrangement in de Alpen kan betekenen.

Vervoer
Voor vervoer zal gestreefd worden voor verschuiving van autogebruik naar minder vervuilende vervoersmogelijkheden. Ook de keuze van het gebied kan een vermindering van vervuiling door vervoer verminderen. Indien een gebied dichter bij het land van vertrek ligt of er goed openbaar vervoer aanwezig is kan dat leiden tot minder autokilometers. Via o.a. voorlichting of inkoop kan een verandering in vervoersgebruik tot stand komen.

Verblijf
Met behulp van checklisten kan voor milieuvriendelijk verblijf worden gekozen. Op deze lijsten kunnen onderwerpen zoals het bezit van een milieukeurmerk voor accommodaties of het verantwoord omgaan met energie (bijvoorbeeld spaarlampen en waterbesparende installaties) staan. Deze ljisten kunnen ook voor een accommodatiebeheerder een bron van informatie zijn om milieuvriendelijker te werken en aan de wensen van een klant te kunnen voldoen.

Vermaak
Binnen vermaak zal voornamelijk gekozen worden voor het "zachte toerisme" en in mindere mate, of helemaal niet, voor hardere vormen.

Mentaliteitsverandering

Of deze initiatieven succesvol zijn zal nog moeten blijken, de verwachting is van wel. Wat echter niet vergeten moet worden is dat organisaties nog altijd afhankelijk zijn van de wensen van een consument. Een mentaliteitsverandering waardoor de klant meer milieuvriendelijk(-er) programma’s koopt is daarom zeer wenselijk.

René van den Berg
Consultancy and Research for Environmental Management (CREM)
tel.: 020 - 627 49 69
email: vandenberg.rt@crem.nl

Zie voor een txt-versie van dit artikel 00toerisme.txt.